17.8.2011

William Haines (Billy)

Undir heitri Californiusólinni gekk fyrrum stęrsta stjarna MGM-versins inn į lóšina, hann įtti fund meš forstjóranum og vissi hvert mįlefniš yrši. Hann vissi lķka hvernig hann myndi svara hinum ķhaldssama Louis B. Mayer. Eftir 7 įr meš sama manninum var William Haines stašrįšinn ķ aš lįta hann ganga fyrir gervihjónaband. Eitthvaš sem rįšamenn ķ Hollywood voru farnir aš lķta sem naušsynlegan kost fyrir žį sem stóšust ekki ķtrustu vķsitölurannsóknir. Žaš var ekki langt sķšan hann rakaši inn sandi af sešlum fyrir veriš, hann hafši veriš stęrsta stjarna kvikmyndaborgarinnar fjögur įr ķ röš og lifaš af hin blóšugu skipti yfir ķ hljóšmyndir. En nśna var ekki veriš aš tala um peninga, nś voru sišapostularnir męttir til Hollywood og Mayer hikaši ekki viš aš taka upp hnķfinn fyrir žį.

 

Nafn William Haines žekkja fęstir kvikmyndaašdįendur og žeir sem gera žaš kannast lķklega ekki viš hann sem einn vinsęlasta leikara MGM kvikmyndaversins ķ kringum 1930. Nafn Haines er mun betur žekkt ķ innanhśshönnun. Žaš kemur alls ekki į óvart aš Haines sem leikari sé gleymdur og grafinn, en žegar hann dó įriš 1973 hafši hann ekki leikiš ķ tęp 40 įr og aš eigin sögn saknaši hann žess aldrei. Haines įtti miklu lįni aš fagna sem innanhśshönnušur, fagiš byrjaši sem įhugamįl mešfram leiklistinni og fyrir utan aš hanna eigiš hśs hannaši hann mešal annars svišsmyndina fyrir myndina Just a Gigolo įriš 1931 sem hann lék einnig ašalhlutverkiš ķ. Eftir aš kvikmyndaferlinum lauk leit Haines į hönnun sem ašalstarf, hann var vinamargur mešal Hollywoodelķtunnar og landaši fljótlega mikilvęgum verkefnum viš aš innrétta hśs margra žeirra, žar į mešal hśs leikstjórans George Cukor įriš 1935, Jack Warner fékk Haines til aš laga innviši sinnar villu og svo fygldu stórstjörnurnar og višskiptamógularnir eftir ķ röšum. Til aš toppa ferilinn sneri Haines aftur įriš 1969 eftir aš vera nokkurn veginn sestur ķ helgan stein, til aš innrétta sendirįš Bandarķkjanna ķ Bretlandi, verkefni sem vakti mikiš umtal og jók hróšur hans sem hönnušar.

 

William Haines var samkynhneigšur og hafši aldrei fariš ķ neinar grafgötur meš žaš, hann ólst upp ķ smįbę ķ Virginķu žar sem ķbśarnir tóku honum eins og hann var. En žrįtt fyrir žaš fór Billy, eins og hann er gjarnan kallašur, aš heiman ašeins 14 įra gamall. Hann flutti meš žįverandi kęrasta sķnum til bęjarins Hopewell sem hafši frekar hrśgast heldur en risiš ķ kringum dżnamķtverksmišju sem DuPont-fyrirtękiš starfrękti žar. Žegar bandarķkin hófu hernaš ķ fyrri heimsstyjöldinni varš verksmišjan ķ Hopewell stęrsta byssupśšurs-verksmišja bandarķkjanna og aukin eftirspurn eftir vinnuafli safnaši saman einstakri hjörš manna sem bjó ķ hreysum allt ķ kringum išnašinn. Į daginn vann Billy ķ verksmišjunni en žegar rökkriš fęršist yfir sį hann um rekstur dansbśllu žar sem menn gįtu komiš og svalaš žrįm sķnum eftir erfišan dag ķ verksmišjunni. Žvķ fé sem ekki lenti undir koddanum eša var sent heim til aš fęša fjölskylduna var samviskusamlega eytt į dansbśllum bęjarins. Įriš 1915 kviknaši eldur ķ verkamannabyggšinni sem breyddist aušveldlega śt enda stutt į milli hśsa, žaš tók ekki nema eina kvöldstund fyrir logana aš gleypa stóran hluta byggšarinnar sem fušraši upp eins og pappķr ķ hitanum. Verkamennirnir stóšu hjįlparlausir hjį og horfšu į allt sem žeir įttu verša eldinum aš brįš. Žegar ljóst var um kvöldiš aš verksmišjan var ekki ķ hęttu var, žrįtt fyrir allt saman, nęsta vakt bošuš til vinnu. Hķbżlum og rekstri Billy og vina hans var ekki žyrmt og žó svo aš upp śr öskustónni risi önnur verkamannabyggš fljótt og örugglega lét hann sig hverfa frį Hopewell og tók lest til New York, žį 15 įra gamall.

 

Greenwich Village var menningarmišstöš žeirra sem ekki féllu undir formerkin, listamenn og leikarar įsamt fjölda innflytjenda meš drauma ķ farteskinu flśšu žangaš og skapašist frķsvęši fyrir annars konar hugsun og žar fundu samkynhneigšir sér staš. Eftir aš hafa unniš til aš fleyta sér įfram ķ nokkur įr fékk Billy smjöržefinn af hinu ljśfa lķfi, žegar hann varš fylgdarsveinn rķkra ekkja. Hįvaxinn og myndarlegur, meš dökkt hįr sem żtti undir fķnlega drętti ķ andlitinu, spékoppar og beint og smįgert nef gįfu Billy blöndu af smįfrķšu en herramannslegu śtliti. Hann vann sem fyrirsęta og var virkur ķ skemmtanalķfi borgarinnar sem aldrei sefur. Hann eignašist marga góša vini sem sumir įttu eftir aš fylgja honum allt hans lķf. Orry-Kelly bjó meš unglingi, Archie Leach aš nafni, en bįšir įttu sķšar eftir aš verša meš žeim stęrstu ķ sķnu fagi ķ Hollywood. Orry-Kelly įtti eftir aš hanna föt fyrir fjöldan allan af kvikmyndum, m.a. Casablanca og Some Like it Hot.  Archie Leach žurfti aš breyta um nafn įšur en fręgšarsól hans fór aš skķna. Sem Cary Grant fékk hann fljótt stór hlutverk ķ kvikmyndum eftir aš hann flutti til Hollywood įratug sķšar. Ķ New York įttu Leach og Kelly lķklega ķ įstarsambandi, en žegar Leach žurfti aš feršast meš leikhśsinu sem hann vann hjį, uršu Billy og Kelly nįnari. Billy var afar félagslyndur og vinsęll mešal samferšarfólks, enda yfirleitt aldrei lognmolla ķ kringum hann. Hann var meš beitta tungu og tilbśinn aš svara fyrir sig svo aš var hlegiš og nęturlķfiš žekkti hann betur en flestir.

 

Įriš 1922 tók ferill William Haines stórt stökk žegar hann sigraši ķ keppni MGM um nż andlit įrsins. Hann tók sig upp og flutti bśferlum til Los Angeles og skrifaši undir samning upp į 40 dollara į viku. Billy tók borgina meš trompi og stundaši nęturlķfiš grimmt, įsamt žvķ aš žekkja helstu pörunarstaši samkynhneigšra ķ Hollywood. Žaš voru oft almenningsgaršar eša bašhśs žar sem menn hittust, oftast fyrir stundargaman en einnig uršu varanleg sambönd śr. Žegar Billy var ķ New York įriš 1926 aš kynna myndina Brown of Harward sem hann lék ašalhlutverkiš ķ fór hann einmitt į einn slķkan staš, enda vel kunnugur žeim ķ stóra eplinu eftir aš hafa bśiš žar. Žar hitti hann fyrrum sjóliša, fagran, tilfinningarķkan og snoppufrķšan. Sį hét Jimmie Shields og Billy féll fyrir honum svo rękilega aš hann baš Jimmie um aš flytja meš sér til Hollywood, hann myndi redda honum vinnu viš kvikmyndagerš. Jimmie žįši bošiš og saman tóku žeir lestina sem leiš lį til Hollywood. Žeir bjuggu saman og žrįtt fyrir aš vera litnir hornauga af mörgum žį var sambśšin alls ekki óvenjuleg ķ Hollywood į žeim tķma, enda venjur og višmiš opnari žar en gekk geršist annars stašar. Žegar fręgšarsól Billy tók aš rķsa ašeins nokkrum mįnušum sķšar gat hann bošiš Jimmie upp į alvöru Hollywood lķfstķl og ķ stašinn stjanaši Jimmie viš Billy og žaš var vel žekkt ķ stśdķóinu aš mašurinn hans William Haines vęri vanur aš koma meš heimatilbśinn hįdegismat handa honum žegar hann var viš tökur.

Hvorugur reyndi eša vildi fela sambandiš og žrįtt fyrir aš vera ķ kynferšislega opnu sambandi, žar sem žeir héldu įfram aš nęla sér ķ myndarlega unga menn į pörunarstöšum Los Angeles sér til skemmtunar, voru žeir tilfinningalega śt af fyrir sig. MGM byrjaši hins vegar aš leka sögum til ašdįendablašanna og slśšurpressunnar žess ešlis aš Billy vęri piparsveinn sem vęri enn aš leita aš hinni einu réttu. Slķkar sögur höfšu lķtil įhrif į Billy og Jimmie, enda vitaš aš leikur stśdķóana viš ķmyndarsköpun vęri išnašur śt af fyrir sig. Pressan var žó meš į nótunum og żjaši oft aš samkynhneigš stjarnanna meš oršavali sem vel mįtti lesa į milli lķnanna. Stśdķóiš sį um aš halda öllum sköndulum frį pressunni og höfšu jafnvel ķtök mešal lögreglu og saksóknara borgarinnar. Billy hafši nokkrum sinnum žurft aš žakka fyrir aš vera meš hreina sakaskrį. En hann var ķtrekaš handtekinn ķ rassķum sķšadeildar lögreglunnar, en alltaf voru kęrurnar felldar nišur eftir sķmtöl frį almenningssamksiptadeild MGM versins. Blöšin fengu ekkert aš frétta og allir voru sįttir.

 

 Billy Haines var žekktur sem hrekkjalómatżpan ķ kvikmyndum, persónur hans voru óttalega įbyrgšarlausar og skeyttu engu til aš hrekkja fólk og hafa gaman, en svo fór žó alltaf aš myndirnar endušu į žvķ aš žeir sönnušu góšmennsku sķna og hrepptu stślkuna įšur en ljósin voru kveikt. Myndin sem kom honum almennilega į kortiš var Brown of Harvard sem kom śt įriš 1926, žar lék Haines fótboltahetju sem, meš hrekkjum og hśmor, hjįlpar vini sķnum aš nęla sér ķ draumadķsina. Nęstu hlutverk Haines voru svipuš nema aš hann var oršinn aš ašalstjörnunni, ašdrįttaraflinu. Haines varš hluti af dagdraumum ungra stślkna um öll Bandarķkin og ašdįendabréfin til hans voru talin ķ bķlförmum. Į milli 1928 og 1932 var hann stęrsta stjarna MGM-versins og įriš 1931 męldist hann vinsęlasta stjarna Hollywood. Hann įtti framtķšina fyrir sér, hafši byrjaš sem stjarna žöglu myndanna og ekki įtt ķ neinum erfišleikum meš aš skipta yfir ķ talmyndir, enda meš djśpa og hljómfagra rödd. Žó fóru aš sjįst blikur į lofti įriš 1933 žegar myndir hans fóru aš fį minni ašsókn. Žaš er svo sem ekkert óešlilegt fyrir stjörnur aš fręgšarsólin lękki svolķtiš, og ekki viš öšru aš bśast en Haines ętti eftir aš rķfa sig upp į nż. En eftir fyrsta flopp var Haines kallašur į teppiš af Louis B. Mayer og žennan sólrķka dag bankaši hann į huršina į skrifstofu mógślsins og gekk inn. Žar beiš Mayer, ķhaldssamur mašur sem fagnaši sinnaskiptum Hollywood gagnvart žeim sem ekki féllu undir vķsitöluskilgreiningar. Hann bauš Haines afarkosti, annaš hvort aš flytja śt frį kęrastanum og taka upp sambśš meš konu, eša aš vera sagt upp samningnum viš stśdķóiš og ekki leika aftur ķ kvikmynd hjį MGM. Haines žurfti ekki aš hugsa sig tvisvar um og svaraši um hęl, hann gat ekki hugsaš sér aš gefa Jimmie upp į bįtinn. Hann neitaši Mayer og gekk śt af MGM-lóšinni ķ sķšasta sinn.

 

Haines var fórnarlamb bylgju sišapostula sem gįtu gert sig breiša meš hótunum um rķkisafskipti af kvikmyndum ef ekki yrši fariš aš kröfum žeirra. Kvikmyndaverin höfšu variš sig meš žvķ aš stofna meš sér samtök įriš 1922, sem eru žekkt ķ dag sem MPAA. Hįvęrar raddir komu upp um aš setja žyrfti reglur til aš stżra lastabęlinu į vesturströndinni svo aš sišspillandi athęfi žeirra sem žar byggju smitušust ekki śt ķ samfélagiš meš kvikmyndamišlinum. Menn reyndu aš setja višmiš um hvaš mętti og mętti ekki sżna, en žaš dugši skammt enda ašsókn yfirleitt best į myndir sem reyndu į velsęmismörk almennings. Įriš 1930 var Hays-kóšinn samžykktur mešal kvikmyndaveranna, en ekki framfylgt af fullri hörku fyrr en 1934. Žį var kažólska kirkjan bśin aš skera upp herör gegn ósómanum frį Hollywood žar sem annaš hvort yrši tekiš til ķ borginni eša žeim aš męta. Hays kóšinn, sem voru sjįlfsritskošunarreglur Hollywood, var žį hertur og kvikmyndaverin settu aukinn žrżsting į sķnar stęrstu stjörnur aš taka til ķ einkalķfinu svo aš žaš liti ķ hiš minnsta vel śt į yfirboršinu. Haines sį sér ekki fęrt um aš verša viš žeim kröfum, en žaš fóru ekki allir sömu leiš. Cary Grant, sem hafši veriš ķ sambandi viš Orry-Kelly ķ New York kynntist fljótlega leikaranum Randolph Scott žegar hann kom til Hollywood įriš 1931. Eins og Billy og Jimmie bjuggu žeir saman įn žess aš fela žaš og voru ljósmyndašir į żmsum uppįkomum vķšs vegar um Hollywood. Stjarna Grant reis hratt į žessum įrum og helst žaš įgętlega ķ hendur viš aukinn žrżsting frį verunum aš hann giftist leikkonunni Virginu Cherill įriš 1934, įriš sem Hays kóšinn var hertur, hjónabandiš entist ķ tęplega eitt įr. Grant flutti ķ nęsta hśs viš žaš sem hann hafši bśiš meš Randolph Scott, byrjaši aš drekka stķft og įšur en įriš var lišiš var skilnašurinn kominn į hreint og Grant fluttur aftur inn til Scott. Kvikmyndaveriš kallaši hśsiš žeirra piparsveina-paradķs og żjušu aš žvķ aš žar fęri mikill straumur kvenna um į hverjum degi. Einnig voru žeir kallašir sparsamir, aš žeir byggju saman til aš minnka įhrif kreppunnar į budduna. Žaš veršur aš teljast hępiš, žó hafši kreppan įhrif. En ķ henni virtist hugarfar žjóšarinnar breytast og verša ķhaldssamara, žar sem fólk lagši traust sitt į almęttiš ķ efnahagsžrengingum og sį minna rśm fyrir annars konar hugsunarhįtt.

 

Samkynhneigšir höfšu eignast sinn fyrsta klśbb ķ Hollywood sķšasta dag įrsins 1929, og var hann grimmt sóttur af samfélagi samkynhneigšra, enda stórt og lifandi ķ jafnskapandi borg og Los Angeles. En žegar aš žrengdi, hugmyndafręšilega, uršu grišarstaširnir fęrri og allir ķ heimahśsum. Leikstjórinn George Cukor var samkynhneigšur, hann hafši fengiš Billy Haines, sem var nś bśinn aš finna köllun sķna ķ innanhśshönnun, til aš endurinnrétta hśsiš sitt og varš žaš aš tįkni ķ Hollywood fyrir góšan smekk og tignarleika. Žar voru haldnar veislur į sunnudagseftirmišdögum fyrir samkynhneigša karla og męttu Billy og Jimmie reglulega įsamt öšrum žekktum Hollywood-hommum. Žangaš mįttu menn koma meš nżjustu skemmtunina, yfirleitt unga leikara en žar giltu reglur sem Cukor var annt um aš menn virtu. Žaš mįtti ekki dašra um of viš félaga einhvers annars, žó var leyfilegt aš fį nśmer og męta meš sama félaga nęst. Žessar reglur giltu ekki um Cukor sjįlfan, en hann taldi žęr heilagar fyrir ašra. Jimmie var stašinn aš verki viš aš žverbrjóta žęr og voru hann og Billy uppfrį žvķ ekki velkomnir ķ sunnudagsglešskapinn. Žaš virtist litlu mįli skipta, enda var Billy smįtt og smįtt aš verša einn virtasti innanhśshönnušur rķka og fręga fólksins og nżjir vinir komu ķ staš eldri. Įšur en Billy hętti sem leikari hafši hann stofnaš lķtiš fyrirtęki ķ kringum įhugamįliš sitt, sem tengdist hśsgögnum og antķkmunum og smįtt og smįtt žróaši hann eigin stķl. Fyrst žegar hann innréttaši sameiginlegt hśs hans og Jimmie og sķšar bestu vinkonu sinnar, Joan Crawford og svo George Cukor. Oršspor hans jókst hratt og eftir magnaša frammistöšu viš aš breyta innvišum hallar Jack Warner var ferill Billy gulltryggšur. Žessi strįkur sem hafši fariš aš heiman 14 įra gamall og įtti farsęlan feril sem kvikmyndastjarna aš baki var nś farinn aš segja mógślum Hollywood hvernig žeir ęttu aš haga hśsgögnunum inni hjį sér.

 

Billy og Jimmie héldu įfram aš vera vinsęlir mešal elķtunnar ķ Hollywood og voru bošin heima hjį žeim fręg fyrir aš vera skemmtileg, enda Billy einstaklega heillandi gestgjafi. Stęrri nöfn fóru aš spretta upp ķ vinahópi žeirra, žar į mešal herra og frś Bloomingdale, sem stofnušu Bloomingdale“s verslunina ķ New York og sķšar voru žaš Nancy og Ronald Reagan sem töldust mešal vina žeirra. Žaš er viss mótsögn fólgin ķ lķferni Billy og Jimmie, en sem samkynhneigt par sem ręddi stöšu sambandsins aldrei śt į viš eša hélt žvķ ķ hįvegum umgengust žeir mikiš af afar ķhaldssömu fólki sem byggši pólitķskar skošanir sķnar og jafnvel feril į andśš į žeim sem ekki féllu ķ formiš. En žaš viršist vera aš ķ gegnum eiginkonur mannanna hafi pariš heillaš sig įfram žar til žaš vann traust žeirra og viršingu. Billy og Jimmie, sem og hįrgreišslumenn og stķlistar žessa fólks uršu žį aš undantekningum um žį sem voru ešlilegir og fremstir į sķnu sviši, žrįtt fyrir kynhneigšina. Višhorf sem heitir į mannamįli hręsni.

 

Billy og Jimmie uršu žegar į leiš hluti af eldri kynslóš hollywoodelķtunnar og voru ekki ķ neinum takti viš yngri og frjįlslyndari leikara sem fóru aš gera vart viš sig į 6. įratugnum. Menn sem voru opnir fyrir bįšum kynjum og völdu aš fela žaš ekki. Žeir héldu įfram aš hitta sķna vini, Orry-Kelly var žeim alltaf nęrri, sömuleišis tónskįldiš Noel Coward, en bįšir höfšu starfaš į bakviš myndavélarnar ķ Hollywood og žvķ ekki mikiš mętt į žeim viš aš snķša sér ķmynd śt į viš. Cary Grant lét ekki sjį sig ķ žessum hópi og įtti nokkur misheppnuš hjónabönd ķ skįpnum meš sér, žau fyrstu falla vel undir skilgreininguna į svoköllušum lavender-hjónaböndum. En žaš eru samningar į milli fólks žar sem aš minnsta kosti annar einstaklinganna er samkynhneigšur til aš hylja yfir kynhneigš og gefa yfirskin heilbrigšs hjónabands. Eins og ķ tilfelli Cary Grant žį leyddi žetta til mikillar óhamingju og angistar hjį žeim sem létu til leišast og afneitušu kynhneigš sinni. Žaš er fyrir žaš aš standa fast į sķnu og lįta ekki undan fordómum samfélagsins sem ég minnist William Haines ķ dag sem fyrstu opinberlega samkynhneigšu Hollywoodstjörnunni žó aš ferillinn hafi aš lokum goldiš fyrir stašfestuna.

 

Įriš 1973 veiktist Billy skyndilega, hann var greindur meš lungnakrabba. Honum hrakaši hratt og dó į milli jóla og nżįrs žaš įr. Žetta tók mikiš į Jimmie, og žrįtt fyrir góšan stušning vina og fjölskyldu hrakaši honum mikiš andlega. Hann starši śt ķ loftiš og ef hann sagši eitthvaš var žaš yfirleitt um aš žaš vęri ekki eins įn Billy og hversu įkaft hann saknaši hans. Jimmie Shields gat ekki lifaš įn lķfsförunautar sķns og gleypti svefnpillur sér til ólķfis tępum fjórum mįnušum eftir dauša Billy. Leifar žeirra standa nś hliš viš hliš ķ kirkjugaršinum ķ Santa Monica, eins og žeir stóšu saman allt lķfiš, hliš viš hliš.

 

Eftir Gunnar Tómas Kristófersson, kvikmyndafręšing.

 

Śr Kviku 13. įgśst 2011

 

Til baka

    Senda sķšu